Metodologia psychologii. Metody i techniki badania i diagnozy psychologicznej Część I WZ.IPS-239/I

Wprowadzenie do metod w psychologii (tylko wykład) - dr hab. R. Stach
WYKŁAD
Opis wykładu pt "Wprowadzenie do metod w psychologii" Podstawowym celem wykładu jest zapoznanie studentów z istotnymi właściwościami metod stosowanych w psychologii oraz podział tych metod z uwzględnieniem ich specyfiki. W czasie wykładu przedstawione zostaną także główne założenia teorii testów psychologicznych. Omówione zostaną istotne parametry psychometryczne testów stosowanych w psychologii czyli wymagania jakie stawia się testom psychologicznym. Test powinien być mianowicie: wystandaryzowany, obiektywny, znormalizowany, rzetelny i trafny a jego pozycje winny charakteryzować się mocą dyskryminacyjną. Zaprezentowane zostaną także metody oceny i obliczania wyżej wymienionych parametrów. Nie jest wymagane zaliczenie tego wykładu ponieważ nie przewidziano do niego ćwiczeń.
Metoda obserwacji jako podstawowa metoda diagnostyczna – część I – dr A. Ziółkowska
WYKŁAD
Celem wykładu jest zapoznanie słuchacza z klasyfikacją metod obserwacyjnych z uwzględnieniem technik rejestracji zachowania oraz analizy danych obserwacyjnych. Treści wykładu skupiają się na prezentacji źródeł danych obserwacyjnych oraz na porównaniu spostrzegania i obserwacji. Słuchacz zapoznany zostaje z podstawami teoretycznymi i technikami stosowania obserwacji psychologicznej.

ĆWICZENIA
Forma zaliczenia: praca pisemna w formie sporządzenia obserwacji przygodnej człowieka dorosłego
Metoda obserwacji jako podstawowa metoda diagnostyczna – część II –dr A. Ziółkowska
WYKŁAD
Wykład stanowi wprowadzenie w problematykę zapisu ilościowych danych o zachowaniu. Jego celem jest charakterystyka skal szacunkowych, ze wskazaniem na ich zastosowanie w obserwacyjnych metodach badawczych. Słuchacz zapoznany zostaje z różnymi typami skal pomiarowych i ich właściwościami. W wykładzie uwzględnione zostają możliwości i ograniczenia związane z zastosowaniem skal szacunkowych.

ĆWICZENIA
Zajęcia służą nabyciu praktycznej umiejętności konstruowania skal pomiarowych oraz analizowania pozyskanego materiału badawczego.
Słowa kluczowe: skala retrospektywna i nieretrospektywna, skala numeryczna, przymiotnikowa, nazwiskowa i skala próbek zachowania się.

Ankiety, kwestionariusze, skale szacunkowe - dr B. Świeży
WYKŁAD
Wprowadzenie - ankieta i kwestionariusz jako metody badawcze w psychologii. Różnice w tworzeniu i stosowaniu ankiet i kwestionariuszy (inwentarzy) w badaniach psychologicznych. Jak budować kwestionariusze – specyfika podejścia. Zakres stosowalności kwestionariuszy osobowości; wady i zalety tej metody pomiaru. Trafność i rzetelność tworzonego narzędzia – perspektywa teoretyczna i analiza statystyczna. Kwestionariusz jako metoda samoopisowa – trudności metodologiczne (symulacja, dysymulacja, presja badacza itd.) i sposoby radzenia sobie. Problemy etyczne konstruowania i stosowania kwestionariuszy do badania osobowości

ĆWICZENIA
Ćwiczenia poświęcone są głównie ankiecie i jej tworzeniu. Specyfika ankiety jako metody; sposób badania; użyteczność; różne rodzaje ankiet. Budowa ankiety: instrukcja/apel do respondenta; metryczka. Budowanie pytań ankietowych i ich specyfika. Tematy trudne i drażliwe w ankiecie. Krytyczna analiza przykładowych ankiet.

Metoda autobiograficzna w badaniach i diagnozie psychologicznej -
dr M. Olejnik
WYKŁAD
Celem wykładu jest przedstawienie metody autobiograficznej w kontekście podejścia reprezentowanego przez psychologię narracyjną i hermeneutyczną. Podejście to wyróżnia ujęcie tożsamości człowieka w kategoriach narratywu, czyli wyrażonej w formie narracyjnej historii jego życia. Wykład ma również na celu zwrócenie uwagi na wybrane metodologiczne i praktyczne aspekty stosowania metody autobiograficznej w badaniu ludzi dorosłych oraz w analizie ich rozwoju.
Na wykładzie omówione zostaną reprezentatywne dla podejścia narracyjnego koncepcje Brunera, McAdamsa, Hermansa, Freemana i innych, którzy w metodzie autobiograficznej upatrują podstawowego narzędzia badania tożsamości jednostki oraz rozwojowych zmian, jakim ona podlega.

ĆWICZENIA:
Celem ćwiczeń jest opanowanie przez ich uczestników podstaw stosowania dwóch technik reprezentujących metodę autobiograficzną tzn. Wywiadu Historii Życia (ang. Life Story Interview) oraz Metody Konfrontacji z Sobą (ang. Self Confrontattion Method). Autorem pierwszej jest D. McAdams,natomiast drugiej - H. Hermans. Ćwiczenia będą rownież okazją do zaprezentowania innych technik nawiązujących do tej metody zebranych przez DeMetrio w jego książce "Zabawa na tle życia"
Przedmiotem ćwiczeń będzie przedstawienie techniki "Wywiadu Historii Życia" oraz "Metody Konfrontacji z Sobą". Omówione zostaną podstawowe zagadnienia metodyczne i praktyczne związane ze stosowaniem obu technik oraz analizą i interpretacją uzyskiwanych wyników.

Metody badania lęku i niepokoju ( Taylor, Spielberger) - dr B. Świeży
WYKŁAD
Wprowadzenie w tematykę lęku i niepokoju. Struktura i geneza reakcji lękowych – wybrane koncepcje. Wskaźniki lęku. Sposoby pomiaru lęku – prezentacja niektórych stosowanych w badaniach metod oceny lęku i niepokoju – m.in. Kwestionariusza oceny reakcji lękowych Wolpe, skala Venhama, test Liebowitza .

ĆWICZENIA
Ćwiczenia poświęcone są szczegółowej prezentacji i analizie dwóch podstawowych narzędzi do badania lęku: Kwestionariusza do badania lęku Janet Taylor oraz Inwentarza Stanu i Cechy Lęku Spielbergera (STAI). Tworzenie skal obserwacyjnych do pomiaru lęku.

WYKŁAD
Teoretyczne podstawy prezentowanych kwestionariuszy, ich struktura oraz możliwości wykorzystania ich w badaniach.
W ramach wykładu:
Czynnikowe teorie osobowości leżące u podstaw obu kwestionariuszy.
Struktura wewnętrzna kwestionariuszy - badane czynniki osobowości.
Treści psychologiczne zawarte w poszczególnych czynnikach.
Charakterystyki psychometryczne kwestionariuszy.
Zastosowanie i zasady interpretacji.

ĆWICZENIA:
Wykonanie badania indywidualnego Kwestionariuszem EPQ – R.
Ustalenie wyników surowych i wyników skalowych.
Interpretacja wyników wraz z opinią psychologiczną.

Radzenie sobie ze stresem – dr J. Mojsa-Kaja
WYKŁAD
Zaprezentowanie studentom wybranych koncepcji stresu i radzenia sobie ze stresem oraz omówienie wybranych narzędzi psychometrycznych używanych do pomiaru omawianych konstruktów. Przedstawione zostaną wybrane psychologiczne koncepcje stresu (transakcyjne ujęcie stresu, teoria zachowania zasobów). Radzenie sobie ze stresem (definicje, klasyfikacje i funkcje radzenia sobie ze stresem). Radzenie sobie ze stresem rozumiane jako styl i jako strategia. Efektywność radzenia sobie. Zdrowotne skutki stresu i radzenia sobie. Pomiar radzenia sobie - prezentacja wybranych metod psychometrycznych odwołujących się do przedstawionych na wykładzie ujęć teoretycznych.

ĆWICZENIA:
Ćwiczenia poświęcone są szczegółowej prezentacji i analizie dwóch podstawowych narzędzi do badania stylów radzenia sobie ze stresem: Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych – CISS (Endler i J. Parker, 1990, polska adaptacja: Strelau i in., 2005) oraz Wielowymiarowy Inwentarz do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem – COPE (Carver i in., 1989, polska adaptacja: Juczyński, Ogińska-Bulik, 2009). Omówione zostaną także podstawowe zagadnienia metodologiczne i praktyczne związane ze stosowaniem obu metod oraz analizą i interpretacją uzyskiwanych wyników.

Wielka Piątka (Inwentarz Osobowości NEO - FFI Costy i McCrae) - dr hab. R. Stach

WYKŁAD:
Historia i teoretyczna podstawa Inwentarza.
Zastosowanie i możliwości wykorzystania Inwentarza w badaniach.
Teoria osobowości Wielka Piątka - pięcioczynnikowy model osobowości Costy i McCrae.
Struktura Inwentarza - pięć czynników i sześć składników w każdym czynniku.
Treści psychologiczne zawarte w każdym czynniku.
Charakterystyka psychometryczna Inwentarza.
Zasady interpretacji Inwentarza

ĆWICZENIA:
Przeprowadzenie badania indywidualnego Inwentarzem NEO – FFI.
Ustalenie wyników surowych i wyników skalowych.
Sporządzenie interpretacji profilowej i psychologicznej uzyskanych wyników wraz z opinią psychologiczną.
Problematyka wartości- dr K. Banicki, mgr A. Stach-Borejko

CEL
Zapoznanie uczestników zajęć z niektórymi problemami teoretycznymi związanymi z problematyką wartości oraz z wybranymi metodami ich badania.

TREŚCI PROGRAMOWE
WYKŁAD
Głównym celem wykładu będzie zapoznanie uczestników z podstawowymi problemami oraz stanowiskami filozoficznymi związanymi z kwestią wartości, a także z zagadnieniem możliwości oraz charakteru empirycznego poznania (pomiaru) tychże. Do szczegółowych zagadnień, które zostaną podjęte, należeć będą: (1) rozmaitość kontekstów, w których pojawia się pojęcie wartości (konteksty etyczne, estetyczne, epistemiczne), (2) spór o ontologiczny status (sposób istnienia) wartości i zajmowane w jego obrębie stanowiska, (3) ujęcie wartości zaproponowane przez Maxa Schelera (4) rozróżnienie fakt-wartość (sąd opisowy - sądu wartościujący) oraz pytanie o możliwość empirycznego badania wartości (5) World Values Survey

ĆWICZENIA
W ramach ćwiczeń zaprezentowany zostanie przegląd ważniejszych metod badania wartości. Szczegółowo zademonstrowane zostaną dwie metody : Zeszyt postaw wartościujących Allporta, Vernona, Lindzeya oraz metoda ' Słowa a rzeczywistość" K. Mudynia.
Do zadań studentów będzie należało: przeprowadzenie badania indywidualnego, ustalenie wyników ,sporządzenie interpretacji oraz wykreślenie profilu hierarchii wartości.

Metody Jakościowe – dr A. Dziuban, mgr A. Trąbka

WYKŁAD
Celem wykładu jest wprowadzenie studentów w specyfikę metod jakościowych w naukach humanistycznych, zapoznanie ich z różnymi strategiami prowadzenia badań jakościowych (teoria ugruntowana, etnometodologia, action research, metody performatywne itd.) oraz możliwościami wykorzystania analiz jakościowych w psychologii. W trakcie wykładu zaprezentowane zostaną różne narzędzia i techniki stosowane w badaniach jakościowych, (ze szczególnym uwzględnieniem wywiadu pogłębionego) oraz podniesiona zostanie kwestia trafności i rzetelności badań jakościowych.

ĆWICZENIA
Celem ćwiczeń będzie bardziej szczegółowe zapoznanie studentów z metodą wywiadu w psychologii. Omówione zostaną kolejne etapy przygotowywania i prowadzenia wywiadu, takie jak konceptualizacja i projektowanie badania, dobór osób badanych, przygotowanie scenariusza wywiadu, prowadzenie wywiadu (różne rodzaje pytań i reakcji badacza). Poruszone zostaną także etyczne problemy związane z metodą wywiadu. Studenci zostaną także wprowadzeni w różne sposoby analizy danych pochodzących z wywiadu.
Zaliczenie: samodzielne przeprowadzenie wywiadu i jego pisemna analiza.
Metody pomiaru agresji – dr P. Piotrowski

Celem zajęć jest charakterystyka wybranych aspektów badania agresji. W trakcie wykładu zostaną omówione główne metody badania agresji w ramach strategii obserwacyjnej (obserwacja naturalna, eksperyment terenowy, eksperyment laboratoryjny) oraz strategii zadawania pytań (samoopisy, nominacje, dane archiwalne, skale osobowości, techniki projekcyjne). Zostanie również przedstawiona charakterystyka psychometryczna najczęściej stosowanych w Polsce narzędzi do badania agresji. Celem ćwiczeń jest zapoznanie studentów z praktycznymi aspektami zastosowania technik do badania agresji, procedurą obliczania oraz interpretacji wyników.

Wiedza- celem przedmiotu jest zapoznanie studenta z niezbędną wiedzą tzw. faktograficzną i przekrojową, dzięki której student rozpoznaje a także dokonuje oceny wybranych metod i technik diagnozy psychologicznej. Umiejętności-student, który zaliczył przedmiot potrafi formułować problemy badawcze, analizować i interpretować wyniki badań, a także radzić sobie z typowymi zadaniami jak i nieznanymi problemami. Kompetencje-student uczy się znajdowania rozwiązań dla konkretnych problemów, związanych z sytuacją prowadzenia badania psychologicznego oraz zapoznaje się z etycznymi podstawami wykonywania zawodu psychologa. Celem przedmiotu jest zapoznanie studenta z niezbędną wiedzą tzw. faktograficzną i przekrojową, dzięki której student rozpoznaje a także dokonuje oceny wybranych metod i technik diagnozy psychologicznej. Student , który zaliczył przedmiot potrafi formułować problemy badawcze, analizować i interpretować wyniki badań, a także radzić sobie z typowymi zadaniami jak i nieznanymi problemami. Student uczy się znajdowania rozwiązań dla konkretnych problemów, związanych z sytuacją prowadzenia badania psychologicznego oraz zapoznaje się z etycznymi podstawami wykonywania zawodu psychologa. Podstawowym celem wykładu "Wprowadzenie do metod w psychologii" jest zapoznanie studentów z istotnymi właściwościami metod stosowanych w psychologii oraz podział tych metod z uwzględnieniem ich specyfiki. W czasie wykładu przedstawione zostaną także główne założenia teorii testów psychologicznych. Omówione zostaną istotne parametry psychometryczne testów stosowanych w psychologii czyli wymagania jakie stawia się testom psychologicznym. Test powinien być mianowicie: wystandaryzowany, obiektywny, znormalizowany, rzetelny i trafny a jego pozycje winny charakteryzować się mocą dyskryminacyjną. Zaprezentowane zostaną także metody oceny i obliczania wyżej wymienionych parametrów. Nie jest wymagane zaliczenie tego wykładu ponieważ nie przewidziano do niego ćwiczeń. Celem wykładu jest zapoznanie słuchacza z klasyfikacją metod obserwacyjnych z uwzględnieniem technik rejestracji zachowania oraz analizy danych obserwacyjnych. Treści wykładu skupiają się na prezentacji źródeł danych obserwacyjnych oraz na porównaniu spostrzegania i obserwacji. Słuchacz zapoznany zostaje z podstawami teoretycznymi i technikami stosowania obserwacji psychologicznej. Wykład stanowi wprowadzenie w problematykę zapisu ilościowych danych o zachowaniu. Jego celem jest charakterystyka skal szacunkowych, ze wskazaniem na ich zastosowanie w obserwacyjnych metodach badawczych. Słuchacz zapoznany zostaje z różnymi typami skal pomiarowych i ich właściwościami. W wykładzie uwzględnione zostają możliwości i ograniczenia związane z zastosowaniem skal szacunkowych. Ankiety i kwestionariusze w kontekście innych metod psychologicznych. Kwestionariusz (inwentarz) – specyfika metody; różnice między kwestionariuszem i ankietą stosowanymi w badaniach psychologicznych. Historia inwentarzy osobowości z uwzględnieniem kwestionariuszy stosowanych w Polsce. Specyfika budowy kwestionariusza. Kwestionariusz jako narzędzie do pomiaru cechy osobowości. Rodzaje inwentarzy i zakres ich stosowania (zalety i wady kwestionariuszy). Problemy metodologiczne w stosowaniu metod samoopisu – tendencje do symulacji oraz dyssymulacji i sposoby ich identyfikacji. Problemy etyczne konstruowania i stosowania kwestionariuszy osobowości. Celem zajęć jest zapoznanie studentów z metodologią badań eksperymentalnych – oprócz zagadnień teoretycznych omówione zostaną przykłady eksperymentów i ich analiza w odniesieniu do rodzajów, schematów i trudności metodologicznych badań eksperymentalnych. Celem zajęć jest przygotowanie studentów do samodzielnego zaprojektowania eksperymentu – określenia obszaru badawczego, przeprowadzenia eksplikacji i operacjonalizacji problematyki badawczej, a także wyboru właściwego rodzaju, schematu i planu eksperymentalnego. Tematem wykładu jest badanie psychologiczne jako dwustronna relacja między badającym i badanym, a szczególnie analiza tej relacji na przykładzie stosowania wykładu jako jednego z najważniejszych narzędzi poznania człowieka i diagnozy psychologicznej. Wprowadzenie w zagadnienie możliwości i zasad profesjonalnego stosowania tzw. metody autobiograficznej w badaniach naukowych, diagnozie psychologicznej oraz praktycznych oddziaływaniach terapeutycznych i profilaktycznych; zachęta do wzbogacania psychologicznych narzędzi poznawania i oddziaływania przynależnego do dziedziny tzw. metod jakościowych w psychologii. Celem zajęć jest zaprezentowanie studentom najważniejszych teoretycznych koncepcji stresu i radzenia sobie ze stresem oraz omówienie wybranych narzędzi psychometrycznych używanych do pomiaru omawianych konstruktów. Najważniejsze, to unaocznić studentom różne ograniczenia i możliwości związane z diagnozą temperamentalną. Wskazać ścieżki wykorzystania metod i narzędzi temperamentalnych w patologii zachowania, a także prognozowania funkcjonowania człowieka w różnych środowiskach aktywności społecznej ze względu na genetyczne uwarunkowania temperamentu. Celem zajęć jest charakterystyka wybranych aspektów badania agresji. W trakcie wykładu zostaną omówione główne metody badania agresji w ramach strategii obserwacyjnej (obserwacja naturalna, eksperyment terenowy, eksperyment laboratoryjny) oraz strategii zadawania pytań (samoopisy, nominacje, dane archiwalne, skale osobowości, techniki projekcyjne). Zostanie również przedstawiona charakterystyka psychometryczna najczęściej stosowanych w Polsce narzędzi do badania agresji. Celem ćwiczeń jest zapoznanie studentów z praktycznymi aspektami zastosowania technik do badania agresji, procedurą obliczania oraz interpretacji wyników. Zapoznanie uczestników zajęć z niektórymi problemami teoretycznymi związanymi z problematyką wartości oraz z wybranymi metodami ich badania.

Wiedza- celem przedmiotu jest zapoznanie studenta z niezbędną wiedzą tzw. faktograficzną i przekrojową, dzięki której student rozpoznaje a także dokonuje oceny wybranych metod i technik diagnozy psychologicznej. Umiejętności-student, który zaliczył przedmiot potrafi formułować problemy badawcze, analizować i interpretować wyniki badań, a także radzić sobie z typowymi zadaniami jak i nieznanymi problemami. Kompetencje-student uczy się znajdowania rozwiązań dla konkretnych problemów, związanych z sytuacją prowadzenia badania psychologicznego oraz zapoznaje się z etycznymi podstawami wykonywania zawodu psychologa.

Warunkiem dopuszczenia do egzaminu pisemnego, stanowiącego formę zaliczenia przedmiotu, jest wcześniejsze złożenie prac zaliczeniowych z poszczególnych bloków tematycznych..

Warunkiem dopuszczenia do egzaminu pisemnego, stanowiącego formę zaliczenia przedmiotu, jest wcześniejsze złożenie prac zaliczeniowych z poszczególnych bloków tematycznych.

2 godziny wykładów i 3 godziny ćwiczeń w tygodniu

wykład, ćwiczenia

Metody problemowe - metody aktywizujące - dyskusja dydaktyczna

Metody problemowe - klasyczna metoda problemowa

Realizacja treści podstawowych przewidzianych dla studentów roku I i II.

Realizacja treści podstawowych przewidzianych dla studentów roku I i II.